Lại phát hiện thêm một mẹ vua là người họ Phạm: MẸ NGÔ VƯƠNG QUYỀN LÀ NGƯỜI HỌ PHẠM

0
38

Trong cuốn Tiến trình Lịch sử Việt Nam, NXB Giáo dục -2006, của GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Chương II – Việt Nam trong thời kỳ Bắc thuộc (từ 179 TCN đến 938), trang 60 có đoạn viết: “Ngô Quyền người làng Đường Lâm, một làng quê tiêu biểu trong lịch sử nghìn năm chống Bắc thuộc của dân tộc ta, ông sinh năm 898 trong một gia đình có truyền thống yêu nước chống giặc Bắc thuộc của nhân dân ta. Theo thần tích đền Gia Viên (quận Hồng Bàng, Hải Phòng), ông tổ 4 đời của Ngô Quyền là Ngô Xuân là người đã từng chiêu mộ được hơn 100 người theo Triệu Quang Phục tiếp tục sự nghiệp anh hùng của Lý Bí chống quân Lương. Ông lập được nhiều chiến công, được phong làm Thổ tù và được cha truyền con nối chức tước. Cha Ngô Quyền là Ngô Mân làm Châu mục châu Đường Lâm và mẹ là bà họ Phạm, người cùng châu”.

Cuốn “Lịch sử Việt Nam thời kỳ cận đại” và cuốn “Bài giảng VIỆT NAM TRONG THỜI BẮC THUỘC” cũng viết như vậy. Phạm Chí Nhân trên blog của mình cũng viết: mẹ của Ngô Quyền họ Phạm

Tôi đã thông qua GS.TS Phạm Xuân Hằng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội) liên hệ với GS.TS Nguyễn Văn Ngọc, nhà sử học, tác giả cuốn Tiến trình Lịch sử Việt Nam, được GS. Phạm Xuân Hằng cho biết rằng GS. Nguyễn Văn Ngọc nói tư liệu đó là đúng. Tất nhiên! Nhưng tôi vẫn đi tìm thông tin…

Lần theo tư liệu đó, tôi đi tìm “Thần tích đền Gia Viên (quận Hồng Bàng, Hải Phòng)”,mong tìm được tư liệu về mẹ họ Phạm của Ngô Quyền, nhưng thật gian nan vì không thấy Đền Gia Viên đâu cả. Làng cổ Gia Viên (còn có tên là Làng Cấm) chỉ có Đền Tiên Nga phối thờ Đức thánh Mẫu Liễu Hạnh (rất hay là Đền này mang tên chính Đệ nhất Thánh Mẫu Phạm Tiên Nga – tức Liễu Hạnh, nhưng có lẽ dân ở đây không biết như vậy, đây cũng là một đề tài ta cần tìm hiểu) và Đền thờ Chúa Bà Năm Phương. Nhiều sách nhắc đến “Thần tích Đền Gia Viên” nhưng không thấy ai nói đến Thần tích đó viết như thế nào. Vùng Hải Phòng có mấy chục đền thờ Ngô Vương Quyền vì ông gắn với chiến thắng Bạch Đằng. Nhưng các thần sắc ở các Đền thờ này (ngay cả Đền Lương Xâm là Đền chính thờ Ngô Quyền) và các tài liệu của họ Ngô chỉ nói đến sự nghiệp vĩ đại của ông mà không nói về nguồn gốc của ông. May thay, trên một trang blog, tôi đã tìm thấy điều cần tìm.

Một bài viết của Ngô Đăng Lợi có nhiều tư liệu về Ngô Quyền và trận Bạch Đằng rất có giá trị. Nhưng tôi chỉ nêu ở đây vấn đề ta quan tâm là: có phải mẹ Ngô Quyền mang họ Phạm không?

Bài này cho biết như sau:

“Theo lời kể của các cụ làng Cấm thì trải qua loạn lạc, thần tích của làng Gia Viên đã mất từ lâu. Đến ngày 13 tháng 5 năm Tân Tỵ (1871- Tự Đức thứ 24) có một người không nói tên,  quê ở xã Bình Đăng, huyện Bạch Hạc, phủ Tam Đới, tỉnh Sơn Tây mang đến một bản thần tích cho biết ông ta vốn dòng dõi quan Quản giám bách thần muốn tặng lại làng bản thần tích do tổ tiên để lại. Dân làng xem xét kỹ thấy đúng là thần tích làng mình nên đã khoản đãi và biếu người ấy 20 quan tiền. Dân làng bảo quản bản này rất cẩn mật, sao ra mà đưa vào đền và đình. Gần đây, do yêu cầu giám định tư liệu để xét công nhận di tích lịch sử, tôi (tác giả bài viết) đã được xem văn bản này. Thần tích được viết trên giấy quyến loại tốt, chữ Hán cổ. Nội dung bản thần tích đền Cấm có thể có những điểm làm sáng tỏ trận thủy chiến Bạch Đằng nhưng cũng đặt ra những khác biệt về thân thế dòng dõi Ngô Quyền”. Và đến nay còn lại hai bản thần tích:

Ngô vương Thiên tử ngọc phá lục của đền Gia Viên tên nôm là đền Cấm

Ngô vương Thái tứ ngọc phá lục của đền An Trì, còn gọi là đền Quang Đàm.

Hai bản thần tích đó nói về dòng dõi gia thế Ngô Quyền được ông Ngô Đăng Lợi viết lại như sau:

“Các bộ chính sử nước ta đều chép Ngô Quyền “người Đường Lâm đời đời là nhà quý tộc. Cha là Mân làm chức châu mục bản Châu”. Thần tích ở đền Cấm và An Trì chép: Tiên tổ (Ngô Quyền) tên là Tùng, vốn người Bắc quốc, cuối đời Đông Hán vì loạn to, khổ vì sưu dịch nên phải chạy lánh sang nước Nam, lấy vợ ở Đường Lâm, người họ Đỗ. Ông bà sinh được ba trai: Tương, Lý, Đỗ. Tương sinh Vinh, Vinh sinh được 6 con trai, trưởng là Xuân. Xuân đã giúp Triệu Quang Phục chống đô hộ. Xuân sinh Hoa. Hoa sinh Côn. Côn lấy vợ người họ Phạm ở Đường Lâm sinh được 2 trai, 1 gái. Trưởng là Ngô Quyền.

Bản đền Cấm trình bày về dòng họ Ngô ở Đường Lâm thấy có hệ thống hơn, cách đặt tên của dòng họ này theo “bộ mộc từ thủy tổ Ngô Quyền đều vậy”. Các bản khác, thần tích của các đền miếu thờ Ngô Quyền đều ghi chép “Ngô Vương dòng dõi quý tộc nhiều đời” hay dòng dõi hào trưởng Đường Lâm nhiều đời, “dòng dõi quan văn thế tập nhiều đời đất Đường Lâm”. Còn cha Ngô Quyền sử chép là Mân, thần tích ghi là “Côn”, có thể là tên tục, bố là “Côn”, con là “Quyền”, nhưng khi đi thi, làm quan có thể đổi đặt tên khác. Trong sử và trong đời thường không hiếm trường hợp như vậy”.

Tuy nhiên, khi đọc bài viết của ông Ngô Đăng Lợi này chúng tôi thấy có một chi tiết còn chưa thỏa đáng. Bản thần phả viết (và GS.TS Nguyễn Quang Ngọc cũng trích) rằng: ông tổ 4 đời của Ngô Quyền là Ngô Xuân là người đã từng chiêu mộ được hơn 100 người theo Triệu Quang Phục tiếp tục sự nghiệp anh hùng của Lý Bí chống quân Lương. Chi tiết này có thể có sự nhầm lẫn : Triệu Quang Phục (thế kỷ VI) và Ngô Quyền (thế kỷ X) cách nhau trên 300, gần 400 năm, không thể nào ông tổ 4 đời của Ngô Quyền lại theo phò Triệu Quang Phục được (4 đời chỉ khoảng 100 năm). Trong thực tế có tình trạng là các thần phả, kể cả Gia phả mỗi dòng họ tự viết thường chỉ nêu tên những người có danh tiếng theo thứ tự từ đời trước đến đời sau nhưng không liên tục vì giữa các vị đó có nhiều người không có công trạng đáng kể nên không nêu ra. Người đời sau không có niên lịch (năm tháng) để đối chiếu, cứ tưởng 2 người liền nhau là bố con, thực ra giữa họ có thể có khoảng cách xa nhiều đời và có khi không phải là trực hệ (chỉ là người cùng trong dòng họ lớn, thuộc các chi nhánh khác nhau). Nhưng đó là việc của lịch sử và của họ Ngô, ở đây chúng ta chỉ quan tâm đến việc bài này đã cung cấp cho ta thông tin về mẹ của Ngô Quyền mà ta cần tìm.

Như vậy, sử sách đã chép, thần tích có ghi, ta yên tâm công bố rằng : Mẹ của Vua Ngô Vương Quyền là người họ Phạm ở Đường Lâm. Và cho đến nay ta đã biết có 11 bà họ Phạm sinh ra Vua. Ngay trong triều nhà Ngô đã có hai bà: mẹ của Ngô Vương Quyền và mẹ của Ngô Xương Xí (nối ngôi vua của Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn và về sau đứng đầu một trong thập nhị sứ quân).

 Phạm Thúy Lan

Leave a Reply